Paper zorroa

           Kurtsoa amaitzen ari denez, une paregabea iruditu zait paper-zorro honi bizi pixka bat ematen hasteko; gehienbat, orain egiten ez badut, ondoren azterketekin denborarik izango ez dudalako. Nire ustez, lehenago idazten ez hasteko arrazoietariko bat inspirazio falta izan daiteke, baita hausnarketak egitea oso gogoko ez dudala ere; irekitzea asko kostatzen zaidanez, nire fuertea ez dela iruditzen baitzait. Hala ere, behin paper-zorro hau amaiturik polita geldituko dela iruditzen zait; egin dudan eskematxoa eta jorratu nahi ditudan gaiak ikusirik, entretenigarria eta sakona izan daitekeela uste baitut.

            Lehenik eta behin, galdera bat egin behar dio bakoitzak bere buruari: zergatik nahi dut irakasle izan? Honen erantzunak desberdinak izan daitezke, batzuek txiki-txikiak zirenetik izan dute desio hau. Beste batzuei, urteak pasa ahala, interesa piztu zaie, eta umeen eredu izan nahi dute beste asko beraien eredu izan diren bezala. Eta, azkenik, beste batzuk, karrera erraza dela eta hori egingo dutela esaten dute, ez baitute ikasteko gogorik. Azken puntu hau ondoren garatuko dut gehiago, gauza asko esaten baitira gradu honen inguruan. Niri dagokidanean, aipatu behar dut txikitatik izan dudala irakasle izateko nahia edota gogoa. Bai etxean, bai ikastolan, handia izatean zer izan nahiko nukeen galdetzen zidatenean beti esaten bainuen berdina: irakaslea.

Halere, lehengo urtean DBH 4.en mailako tutorearekin topatu nintzen. Honek ea zer ikasteko asmoa nuen galdetu zidanean, nik Lehen Hezkuntzako Gradua egin nahi nuela esan nion, eta hau harritu egin zitzaidan.  Berak Kazetaritza egingo nuela eta egin nahi nuela uste baitzuen. Izan ere, bere ustez oso ondo idazten eta egiten nituen erredakzioak (gaztelerako irakaslea zen bera). Baina, ikusten denez, zerbait ondo ematea ez da nahikoa izaten bizitza guztian zehar hartara finkatzeko. Izan ere, gustuko eta maite duzun zerbait izan edo egin ahal baduzu, zertarako izan ondo ematen zaizun zerbait hain gustuko ez izanda?

Gauzak horrela, jende askok ez du argi izaten zer ikasi nahi duen edo zer izan nahi duen. Pertsona asko, gurasoak bultzaturik, esaterako, hasten baitira gogoko ez duten zerbait ikasten eta, beste asko, zer egin nahi duten argi izan gabe hasten dira modulu bat edota karrera bat ikasten. Honen ondorio ukaezina da jende askok uzten dituela karrerak, kasu honetan. Honen adibide ugari aipa ditzaket, eta horietatik gertukoena nire koadrilako bati gertatu zitzaiona da. Donostian Kriminologia ikasten hasi zen, berak nahi zuena egiteko notak ematen ez baitzion, eta urte bete igaro baino lehen, utzi egin zuen, klaseetara agertu barik.

Honekin jarraituz, niri antzeko zerbait gertatu zitzaidan. Lehengo urtean notak ez zidan eman gradu hau egitera sartzeko, tuntun xamarra izan bainintzen selektibitateko arlo espezifikora ez aurkeztuz. Institutuan bete genuen paperean, beste bost bat karreren izenak jarri nituen, notak eman ezean. Horietako batean hartu ninduten; euskal filologian, hain zuzen ere. Pentsatu ostean, nahiago nuela “urte sabatiko” bat pasa erabaki nuen, gustuko ez nuen karrera batean sartzeko posibilitatea baztertuz (ez bainekien seguru karrera bukatzeko gogorik izango nuen ala ez). Hortaz, urtebete ikasi gabe egon eta lan pixka bat egin ondoren, selektibitateko arlo espezifikoko azterketara aurkeztu nintzen, eta hementxe nago. Honekin esan nahi dudana da, argi baduzu zer ikasi nahi duzun edo zer izan nahi duzun, ez zarela hasi behar behartuta zauden edo gogoko ez duzun zerbaitekin gehixeago saiatuz gero lortu dezakezula uste baduzu.

Magisteritzako graduan sakonduz, jende askoren ahotan entzun ohi izan da “tontoenek ere ateratzen dutela”, oso erraza dela baitiote. Oso ondo, egia da agian beste karrera asko baina errazagoa izan daitekeela. Baina, eta lana? Erraza al da irakaslea izatea? Askok baietz esango dute, baina ni ez nago ados. Lan gogorra izan daiteke askotan (depresioak, burnout sindromea…) eta bokazionala da. Izan ere, umeekin tratatu behar denez, umeak atsegin izan behar dituzu eta, hauen inguruan egongo garenez, hauek ulertzen saiatu behar gara; baina ez behartuta gaudelako, guk benetan nahi dugulako, baizik (motibazioa beharrezkoa dugu). Lanbide hau aukeratzean hori guztia lanbidearen barnean baitator eta, hortaz, honekin erlazionaturik dagoen dena gogoko izan behar dugu; behartuak gaudela sentituz gero gaizki aukeratu dugunaren seinale izango baita.

Hemen uzten dizuet tartetxo bat baldin baduzue, eta irakasle izan nahi edota irakasle izatea lan erraza dela pentsatzen duzuenontzat, bideo interesgarri bat irakasle izatearen alde txarrak edota gogorrak aipatzen dituena:

            Gai honekin amaitzeko, artikulu bat luzatzen dizuet; non, irakasle izatearen alde txarrak agertu arren, irakasle izateak merezi duela azaltzeko arrazoi batzuk agertzen diren. Bertan, galdera interesgarri bat botatzen du artikuluaren idazleak, eta honi buruzko zuen iritzia ere jakin nahi nuke: zer izango litzateke munduaz irakaslerik izan ez balitz? Hausnartzeko benetan galdera ona iruditzen zait. Gainera, testuan bertan, asko gustatu zaidan esaldi bat ere agertzen da: “Excelente maestro es aquel que, enseñando poco, hace nacer en el alumno un deseo grande de aprender”. Besterik gabe, artikuluko link-a uzten dizuet.

Entzuna da, eta denengatik jakina (denok izan baikara edo baikara ikasle noiz edo noiz), irakasle batzuk (nahita edo nahi gabe) ikasleak motibatzen dituztela eta, beste batzuk, aldiz, guztiz kontrakoa. Askok ikasleak motibatuak ikusteko nahia izaten baitute, beraiek deseroso daudela ikusiz gero irakaslea ez baita gustura geldituko. Beste askok, aldiz, ikastetxera lan egitera baino ez dira joaten, bertan gertatzen dela axola ez zaielarik, eta ikasleak gustura dauden ala ez konprobatu edo sentitu gabe. Hau ikusirik, zer da irakasle on bat? Irakasle ona izateko perfektua izan behar al duzu? Ba al da irakasle perfekturik?

Gaur egun irakasle on baten ezaugarriak pentsatuz gero, gehiengoak erantzun berberak emango lituzkeela iruditzen zait. Psikologiako klase batean jardun genuen irakasle onaren eta txarraren ezaugarriei buruz, edota guk irakasle on batean bilatuko genituzkeen ezaugarriei buruz. Denak edo ia denak ados agertu ginela iruditzen zait. Nik nire orrialdean idatzi nituen ezaugarriak honako hauek izan ziren: umore ona izatea, klaseak entretenigarriak izatea (ez aspertzea), ezagutzak ondo transmititzeaz arduratzea, ikasleak errespetatzea eta harreman ona sustatzea, eta, azkenik, faboritismorik ez erakustea; hau da, ikasle guztiekin berdin izatea. Gauzak horrela, ezaugarri guzti hauek eta beste hainbat agertzen dituen profesional batek perfektua denaren itxura eman dezake, baina ez da irakasle perfekturik. Ezaugarri hauekin irakasle eraginkorra izango da, eta hori lortuz gero gustura egon gaitezke nire ustez. Izan ere, nahiz eta ikasle batzuentzat norbait irakasle “perfektua” izan, beste askorentzat agian ez da perfektua izango, eta beste batzuk, aldiz, ez dute batere gustuko izango. Azken finean, ikasle bakoitza desberdina da eta batzuek irakasle mota batzuk atsegin dituzten moduan, beste batzuk, agian, nahiago dituzte zorrotzagoak izan daitezkeen irakasleak.

            Neutralitatearen alorrean sakonduz, irakasle batek izan beharreko faktore garrantzitsu bat iruditzen zait. Goiko paragrafoan aipatu dudan bezala, ikasleen artean ere neutrala agertu behar baita irakaslea faboritismorik agertu gabe; hau da, ez baten ez bestearen alde eginez. Eta, arazoren baten aurrean parte hartu behar badu, objektibitasunez aztertu beharko du gertatu den arazoa; ikasle horiei buruz duen pentsamendua alde batera utziz.  Gai honekin ez ditut hitz gehiago erabiliko, bai neutraltasunari eta bai objektibitasunari buruz blogeko sarrera batean idatzi bainuen. Beraz, gai honi buruzko nire iritzia jakin nahi baduzue, hemen klikatu.

Idazteko otu zaizkidan gaiekin jarraituz, ezin ahaztu nezake askotan ahopean izan dugun hau: parte-hartzea. Zenbait irakaslerekin izan dugu eztabaida gai honen inguruan, gure klaseko jende kopurua handia izan arren, parte-hartzea falta baita. Izan ere, oso eskasa da eta beti berdinek hitz egiten dute. Hau ikusita, galdera batzuk etortzen zaizkit burura: zergatik parte-hartze falta hau? Zer ondorio dakartza honek? Zerbait egin daiteke denek hitz egiteko? Ona izango al zen hitz egiten ez duten horiei hitz egitera behartzera, esaterako? Beti hitz egiten dutenek zer pentsa dezakete? Konfiantza/erosotasun faltagatik izan daiteke? Beldurragatik? Gaiari garrantzirik ematen ez diotelako/ez zaielako axola?

Klasean parte ez hartzearen arrazoiak ugariak izan daitezke eta, pertsona bakoitzaren arabera, desberdinak. Pertsona batzuei besteen aurrean hitz egitea gustatzen zaie, edo ez zaie axola jendaurrean hitz egitea. Beste batzuek, aldiz, lotsagatik, ezjakintasunagatik edota axolagabekeriagatik dela eta, ez dute hitz egiten. Nahiz eta gure klasean jende gehienak ez hitz egin, ez dut uste arrazoi nagusia axolagabekeria izango denik; besteek hitz egiten dutenean, normalean adi entzuten egoten baikara. Beste arrazoietako bat konfiantza falta izan daiteke; zerbait esateko beldurra izatea, gaizki esaten baduzu besteek barre egingo dutela pentsatuz. Honek ekar ditzakeen ondorioak ere asko dira. Alde batetik, irakasleak pentsa dezake ikasleei ez zaiela axola gaia eta, klaseetan parte hartzen ez badugu, klaseak ez dira hain entretenigarriak izango. Izan ere, gu gara galtzen ateratzen garenak; denen parte-hartzeak aberastasuna ematen baitigu, denok barnean duguna azalduz eta konpartituz. Halere, ezin ditugu hitz egitera ausartzen ez diren horiek zerbait esatera behartu, beraientzat okerrera jo baitezake.

Hau ikusirik, hitz egiten dutenak ere ez dira oso eroso sentituko. Ikasgela isiltasunean murgiltzen den unean, beste inork hitz egiteko intentziorik ez duela ikusirik, hitz egitera bultzatuak egongo balira bezala sentitzen baitira, nire ustez. Beraiek hitz egin ezean, klaseak ez baitu aurrera egingo.

Aurrekoa alde batera utziz, kurtsoan zehar egin dugun eta asko gustatu zitzaidan gauza bati buruz jardungo dut. Lehen Hezkuntzako matematikako klase bat behatzeko eskatu ziguten lan bat egin ahal izateko. 4.en mailako klase batera joan ginen eta oso interesgarria iruditu zitzaidan. Irakasleak asko egin zuen bai nik eta bai nire taldekideek klase hori hain gustuko izateko. Izan ere, irakaslea oso atsegina zen haurrekin. Izugarrizko konfiantza zutela ikusten zen. Eserita zeuden modua ere oso ongi antolaturik zuen, batzuek besteei lagundu ahal izateko. Eta, azkenik, oraingo eskola guztiak egongo diren bezala, materialari dagokionez dena puntako teknologia zen. Hau esanik, izugarri gustatuko litzaidake, hemendik urte batzuetara, berak bere ikasleekin zuen harremana izatea eta nire klaseak emateko modua berearen antzekoa izatea.

Paper zorroari amaiera ematen hasteko, ostiralean psikologian ikusi genuen pelikulari buruz (Klass) idaztea gustatuko litzaidake. Bullying-ari buruzkoa zen, eta nahiko gogorra iruditu zitzaidan. Gertatu ziren gauza guztiak ikusi ostean, dezente harrituta gelditu nintzen. Oso surrealista iruditu baitzitzaidan dena. Gainera, pelikula amaitzean, eta lagunekin hitz egiten ari nintzela, hasieran errealitatean gertatua zela jartzen zuela aipatu zidaten.  Beraz, askotan esaten den bezala, batzuetan errealitateak fikzioa gainditzen du.

Hau esanda, bullying-a edota eskola-jazarpena onartezina iruditzen zait; honen ondorio bezala jende askok, gaizki pasatzeaz gain, bere buruaz beste egin baitu. Orain bi argazki utziko dizkizuet, non bullying-a nola ematen den, zein ondorio dituen, nola atzeman daitekeen eta gurasoek zer egin beharko luketen azaltzen dituena, besteak beste.

Paper zorroarekin bukatu aurretik, kurtso honi buruzko pare bat gauza aipatu nahi nituzke. Ikasturte hau hasi aurretik ez nuen asko pentsatu nolakoa izango zen, egia esan. Beraz, ezin dut esan dena espero nuen modukoa izan dela, ez bainuen inolako aurre pentsamendurik. Ikasle taldearekin nahiko gustura ibili naiz, nahiz eta denak ez ezagutu (80 baino gehiago gara) ezagutu ditudanekin izaten ari naizen harremana ona dela iruditzen baitzait. Jendea beti laguntzeko prest dago, eta noizbait apunteak hartu ez badituzu ez dute inolako eragozpenik zuri uzteko. Baina, ba al da gustuko izan ez dudan zerbait? Bai. Irakasle batzuekin oso gustura egon naizen arren, ezin dut berdina esan beste batzuetaz. Baten bat klasera etorri, teoria esan eta berriro joaten baita etorri den bidetik atzera begiratu gabe eta klasean gertatzen denak inportako ez balio bezala. Ez dut hemen gehiago sakondu nahi, norbait mindua sentitu baitaiteke. Ebaluatzeko moduari dagokionez, hainbeste ikasle izanda irakasle askok ez gaituzte ezagutzen, eta, beraz, klasera joateak ala ez joateak ez du axola; ezin baitute apuntatu norbait ez dela joan. Hala ere, gauza guztietan bezala salbuespen bat dago, irakasle batek lista pasatzen baitu. Irakasleen funtzioari dagokionez, erdia bakarrik arduratzen dela benetan gutaz iruditzen zait. Kezkatu egiten dira, ea dena ulertu dugun galdetuz, berriro esplikatzea nahi dugun galdetuz… Besteren bat, esan bezala, klasera etorri, klasea eman eta joan egiten da; ia ezertaz larritu gabe. Orokorrean, hortaz, gustura nago bai karrerarekin eta baita suertatu zaidan ikaskide taldearekin, baina erlazioak nahiko hotzak direla iruditzen zait oraindik ere; hainbeste izanda, gutxi batzuk ezagutzen baititugu, eta beti daude gertukoak diren pertsona batzuk, eta horiekin denbora gehiago pasatzen dugu besteak hainbeste ezagutzera heldu barik.

Amaitzeko, nola ikusten duzue eskola etorkizunean? Ikaskide baten blogak inspiratu nau honi buruz idazteko. Gaur egun ditugun teknologia aurrerapenak ikusita (panel digitalak, eskola 2.0…), ez al zaizue iruditzen hemendik gutxira irakasleak ez direla beharrezkoak izango ikastoletan? Niri beldur pixka bat ematen dit, egia esan. Beldurra, bai, hemendik urte batzuetara agian teknologiarekin soilik umeei erakustea posible izango delako. Baina, ona al da hau? Alde positiboak izan ditzakeen bezala, nik negatiboak ere ikusten dizkiot. Ikasiko al dute honela haurrek eskuz idazten? Ortografia akatsak ez egiten ordenagailuetako zuzentzaileak erabili barik? Dena teknologia berrien bidez ikasiko al dute? Hausnartzeko gai interesgarria eta beldurgarria iruditzen zait batera, eta zuen iritzia jakin nahiko nuke.